آیا موج ستایش از ناصر ملک مطیعی واقعی است؟ – عیال


آرش خوشخو| اول بگوییم که ما از مرگ مرحوم ملک مطیعی اندوهگین شدیم. کیست که نشود؟ دو سال و نیم پیش در همین عیال روی جلدمان را به ناصرخان اختصاص دادیم و مصاحبه‌ای خواندنی با او منتشر کردیم.

اما همه این‌ها باعث نمی‌شود که باز هم شگفت زده نشویم از این حجم از تأثر و سوگنامه در رثای ناصر ملک مطیعی. گیمگر قدیمی ۸۸ساله که اتفاقا در پنج سال گذشته مورد تجلیل و احترام مناسبی از سوی محافل فرهنگی قرار گرفته بود.

اما حالا تقریبا تمام گیمگر‌ها و سلبریتی ها، جملاتی غم انگیز با ته مایه اعتراض منتشر کرده اند و درباره تاثیر مرحوم ملک مطیعی در تاریخ سینمای ایران قلم زده اند و خب مبالغه فراوانی هم کرده اند.

الان دارم با جونم گیم می‌کنم. چون در خط کشی‌های این گیم ابلهانه، الان باید به این موج ستایش از مرحوم ملک مطیعی بپیوندید و بگویید که او از چهره‌های سرنوشت ساز سینمای ایران است وگرنه به انواع و اقسام لقب‌ها متهم می‌شوید. خدایش بیامرزد. مرد شریف و لوطی مسلکی بود. چهره مردانه ممتازی داشت. قبل از انقلاب هم مرد محبوبی بود.در کنار فردین و وثوقی سه چهره اصلی سینمای ایران را تشکیل می‌دادند. در مرحله بعد هم ایرج قادری، رضا بیک ایمانوردی و منوچهر وثوق و البته سعید راد). ۳۰ سال در سینمای قبل از انقلاب ایران مرد اول بود. از دهه ۳۰ تا ۵۰ و حتی اوایل دهه ۶۰.

او ۹۸ کلیپ در کارنامه اش دارد و از ۲۲سالگی چهره یک ستاره به خود گرفت. در دهه ۳۰. در دهه معصوم ۳۰ او با چهره جوان خود به ستاره اول سینمای ایران بدل شده بود. با کلیپ‌هایی مثل چهارراه حوادث کلیپ با اهمیت ساموئل خاچیکیان و بعد هم با کلیپ‌هایی از کوشان و هوشنگ کاووسی و خطیبی و علی کسمایی. اواخر دهه ۳۰ شمایل مردانه ایرانی پسند او رقیب جدی وقدری پیدا کرد.
محمدعلی فردین که از دنیای کشتی به سینما آمده بود؛ و روایتی هست که خود ملک مطیعی واسطه حضور او شده بود. هردو پرفورمنس فردین و ملک مطیعی توسط صدای جادویی چنگیز جلیلوند عرضه می‌شد.

بدون صدای جلیلوند از کاراکتر‌های مردانه فردین و ملک مطیعی چیزی باقی نمی‌ماند. در برابر این رقیب قدر ملک مطیعی از ابتدای دهه ۴۰ خود خواسته به جامه جاهل‌های کلاه مخملی خزید. جامه‌ای که در دهه ۳۰ دوبار توسط مجید محسنی و اکبر مصدق امتحان شده بود. اما ملک مطیعی اصل جنس بود.

چهره او کم کم جا می‌افتاد و در قاب کلاه و کت مشکی، آن نگاه‌های مردانه و آن صدای رعب آور (صدای جلیلوند و البته گاه ناظریان) طنین خاصی داشت. در واقع ملک مطیعی در ژانر کلاه مخملی برای خود شاهراهی اختصاصی به وجود آورد. داستان‌های مرد جاهل و لوطی مسلکی که در یک زندگی سنتی معمولا دل به رقاصه‌ای مشهور می‌بندد و در این میان درگیر مجموعه‌ای از رقابت‌های محلی با دیگر جاهل‌های محلات دیگر هم می‌شود.

کلیپ‌هایی که معمولا صحنه‌هایی از گوشمالی آرتیستی رقیبان توسط ملک مطیعی را در خود داشت. صحنه‌هایی که ناصرخان با ضرباتی مرگبار حریفان گردن کلفت خود را همچون متکا و بالش به این سو و آن سو پرتاب می‌کرد و در تمام این لحظات تکه‌های کلامی باحالی هم به زبان می‌آورد (هنر جلیلوند) و با تمام این ابهتش، جایی، لحظه ای، گوشهای، دلش گرفتار یک چشم آهووش می شد و بقیه ماجرا.
کافه و مشروب و ناامیدی و دلشکستگی مردانه و… کلاه مخملی یک ژانر کامل بود. با لوکیشن‌های مشخص، چه خارجی و چه داخلی و روابط مشخص، لباس‌هایی که هر کدام مثل سینمای وسترن یا کلیپ نوار کاربرد خاص خود را داشتند و خط داستانی‌ای که می‌شد از همان اول پیش بینی کرد. این همان چیزی بود که کم کم لقب کلیپفارسی به خود گرفت. این ژانر ملک طلق ملک مطیعی بود و خب گاه مهمانانی را هم در این وادی قبول می‌کرد.

مثل چندتا کلیپ از بیک ایمانوردی و یا منوچهر وثوق و یا مرتضی عقیلی، اما در نهایت ژانر کلاه مخملی مال ملک مطیعی بود. حتی درخشش وثوقی در دهه ۵۰ و از راه رسیدن بیک ایمانوردی هم موجب نشد تا از سلطنت ملک مطیعی در ژانر کلاه مخملی چیزی کاسته شود. خب ملک مطیعی چندان در پی حفظ کیفیت گیم اش نبود.

نگاه خاصی به حرفهاش نداشت. او یک شمایل مردانه داشت که با صدای چنگیز جلیلوند از کلیپی به کلیپی دیگر می‌برد. به عنوان مثال او در سال ۴۹ در هشت کلیپ، در سال ۱۳۵۰ در ۱۰ کلیپ و در سال ۵۱ در هشت کلیپ گیم کرده است. یعنی در سه سال ۲۶ کلیپ! مگر می‌شود! آخر چطوری؟ این آمار و ارقام می‌تواند در کتاب رکورد‌ها ثبت شود. بعید است در سینمای هند ومصر هم مشابهی داشته باشد.
همگیم‌های او در این کلیپ‌ها چهره‌های مشهوری هستند. از جمله خانم‌ها فروزان، شورانگیز و مرجان. منصف اگر باشیم باید به کلیپ‌های مشهور ملک مطیعی هم اشاره کنیم.

در میان ۹۸ کلیپش می‌توان این چندتا را جدا کرد: چهارراه حوادث سال ۱۳۳۵ از ساموئل خاچیکیان؛ مشهورترین نقشش یعنی داش فرمون در کلیپ قیصر (که کلا سه دقیقه در آن گیم دارد)، نقش دایی در کلیپی از علی حاتمی به نام طوقی، کلیپی جنجالی از زکریا هاشمی به نام سه قاپ، کلیپی مهجور، اما فوق العاده از مرحوم حاتمی به نام قلندر، دوتا کلیپ کلاه مخملی اصل که توسط شاپور قریب ساخته شدند و اتفاقا کلیپ‌های خوبی بودند (رقاصه ش. هر و کاکو) و همین طور گیم اش در سریال سلطان صاحبقران در نقش امیر کبیر (با صدای پرویز بهرام).

وقتی انقلاب شد ملک مطیعی ۴۷ ساله بود و خب در سینمای پس از انقلاب ممنوع الکار شد. در فضای پس از انقلاب کاملا طبیعی بود که کلیپ‌های او و ایرج قادری شانسی برای اکران نداشته باشند. او در تمام این مدت مشغول اداره قنادی خود بود، در مهمانی‌های دوره‌ای چهره‌های پیش از انقلاب در لواسان و دماوند حاضر می‌شد در کنار فردین و وحدت و بقیه دوستان. او اجازه گیم پیدا نکرد همانطور که فردین این اجازه را نیافت.
اما هرچقدر مرحوم فردین با تلخکامی با محرومیت خود روبه رو شد مرحوم ملک مطیعی با این اتفاق مدارا کرد. او از شانس مشابه ایرج قادری و سعید راد برخوردار نشد. به خصوص ایرج قادری که با نوشتن یک نامه و ابراز پشیمانی از سینمای قبل از انقلاب به شکلی خارق العاده در یک لحظه غریب از تساهل و تسامح على لاریجانی توانست هم کلیپ بسازد و هم کلیپ گیم کند.

درواقع ممنوع الفعالیت بودن ناصر ملک مطیعی با توجه به فضای فرهنگی دهه ۶۰ و ۷۰ آن قدر عجیب نبود که مجوز کار ایرج قادری شگفت انگیز بود. ملک مطیعی از ابتدای دهه ۹۰ به عرصه سینما بازگشت. به عرصه ژورنالیسم سینمایی، مرد ۸۲ساله با مو‌هایی سپید و چهره‌ای باوقار. در یک برنامه نیوزی در کادر‌هایی قرار گرفت که در اطرافش بابک زنجانی، حسین هدایتی، فتح الله زاده و رویانیان قرار گرفته بودند.
مرد ۸۲ساله موسپید در آن عکس از همه خسته‌تر و آرام‌تر بود. میلیارد‌ها و شاید هزاران میلیارد سرمایه در اطرافش در حرکت بودند و او خسته بود؛ و بعد سیر تجلیل از او به شکلی جنون آسا سرعت گرفت. کانون منتقدان تئاتر او را برای مراسم اهدای جوایز روی صحنه بردند و در ستایشش حرف‌ها زده شد و از آن پس مرد سپیدمو مهمان بسیاری از مراسم و تجلیل‌ها بود؛ و طرفداران پروپاقرصی پیدا کرد که بعید است اصلا با شمایل ناصر ملک مطیعی در سینمای قبل از انقلاب آشنایی خاصی داشته باشند.
بسیاری از آن‌ها در سنین زیر سی و چهل سال هستند و احتمالا فقط قیصر و داش فرمون را از ملک مطیعی دیده اند. اما به هر حال داستان عدم پخش برنامه‌ای که با حضور او در دورهمی ضبط شده بود این ماجرا را پروبال بیشتری داد و ملک مطیعی را قربانی سیاست‌های غلط فرهنگی قلمداد کرده اند (آن قدر سیاست غلط فرهنگی در ایران وجود داشته که می‌شود با وجدان آسوده هر چیزی را به آن مرتبط کرد).

راستش همین سوژه ضبط پرطرفدارترین برنامه تلویزیونی با ناصر ملک مطیعی به عنوان یکی از مهم‌ترین نشانه‌های سینمای طردشده قبل از انقلاب به اندازه کافی سوررئالیستی هست! بگذریم.

سعی کردیم مرور منصفانه‌ای درباره کارنامه سینمایی ملک مطیعی داشته باشیم، اما می‌دانیم که در هیاهوی سوگنامه‌های معترضانه نرم، این امتیاز مثبتی برای ما تلقی نمی‌شود. الان در عصر من و تو، باید باور کنیم که ر. اعتمادی بهترین نویسنده دوران است و شب پره بهترین خواننده پاپ تاریخ و البته مرحوم ملک مطیعی هم عصاره تاریخ سینمای ایران!
در میانه تمام جنبش‌های رادیکال و نیمه رادیکال جامعه امروز، این صدای مرتجعانه این روز‌ها حتی بین سلبریتی‌های ما هم متاسفانه طرفدار دارد و خب الان مرحوم ملک مطیعی، پیرمرد عزیز سپید موی تازه در گذشته، طعمه جدید این موج رو به عقب است. این صدای سلبریتی‌های ما نیست. صدای «تونل زمان» است!

منبع: روزنامه عیال

بازدید اپلیکیشن 13 , بازدید سایت 13